Kivi iki evcikli bir bitkidir. Erkek çiçekler ve dişi çiçekler ayrı bitkilerde açar, meyveyi ise yalnızca dişi bitki verir. Dişi bitkinin meyve tutabilmesi için yakınında aynı dönemde çiçek açan bir erkek kivi bulunmalıdır. Pratikte genellikle 6–8 dişi bitkiye 1 erkek bitki önerilir. Bu yazıda kivide tozlaşmanın nasıl gerçekleştiğini, erkek-dişi oranını, bahçede dikim düzenini ve telleme sistemini ele alıyoruz.
İki Evcikli Bitki Ne Demek?
Elma, armut veya şeftali gibi meyvelerin çoğunda aynı ağaçta hem erkek hem de dişi organlar bulunur. Kivide ise durum farklıdır. Her bitki ya yalnızca erkek ya da yalnızca dişi çiçek taşır. Botanikte bu yapıya iki evcikli (dioik) denir.
Erkek kivi çiçeklerinde polen üreten çok sayıda sarı başçık görülür, ancak ortada gelişmiş bir yumurtalık yoktur. Dişi çiçeğin ortasında ise beyaz, ışınsal dişicik tepeleri olan belirgin bir yumurtalık bulunur. Dişi çiçeklerin de başçıkları vardır ama bunlar canlı polen üretmez. Bu yüzden tek başına dikilmiş bir dişi kivi çiçek açsa bile meyve tutmaz ya da çok küçük, az çekirdekli meyveler verir.
Kivide Tozlaşma Nasıl Gerçekleşir?
Kivi çiçekleri nektar üretmez. Bu nedenle arılar için cazip değildir ve arılar çevrede başka çiçek varsa onlara yönelir. Tozlaşmanın bir kısmı rüzgârla, bir kısmı da polen toplamaya gelen arılarla olur.
Kivi meyvesinin iriliği büyük ölçüde içindeki çekirdek sayısına bağlıdır. Yeterli polen alan bir çiçek çok sayıda tohum oluşturur ve meyve iri gelişir. Yetersiz tozlaşmada ise meyveler küçük ve biçimsiz kalabilir. Bu yüzden erkek bitkinin yeri ve çiçeklenme zamanı en az sayısı kadar önemlidir.
- Çiçeklenme uyumu: Erkek bitkinin, dişi çeşitle aynı haftalarda çiçek açması gerekir. Örneğin Hayward gibi geç çiçeklenen dişi çeşitler için geç çiçeklenen erkek tipler tercih edilir.
- Mesafe: Erkek bitki dişilerden çok uzakta olmamalıdır. Hobi bahçelerinde birkaç metre mesafe idealdir.
- Arılar: Ticari bahçelerde çiçeklenme döneminde kovan getirilmesi yaygın bir uygulamadır. Ev bahçesinde ise çiçek döneminde ilaçlama yapılmaması önemlidir.
Erkek ve Dişi Oranı: Kaç Erkek Kivi Gerekir?
Yaygın öneri, 6–8 dişi bitki için 1 erkek bitkidir. Bazı üreticiler daha güvenli tozlaşma için bu oranı 1'e 5'e kadar yükseltir. Erkek bitkiler meyve vermediği için oranın çok yüksek tutulması bahçede yer kaybına yol açar.
| Bahçe tipi | Önerilen düzen | Not |
|---|---|---|
| Ev bahçesi, tek çardak | 1 erkek + 1–3 dişi | En az bir erkek şarttır, oran ikinci planda kalır |
| Küçük hobi bahçesi | 1 erkek + 5–8 dişi | Erkek bitki ortada konumlandırılır |
| Ticari bahçe | Genellikle 1 erkek / 6–8 dişi | Erkekler sıralar boyunca düzenli aralıklarla dağıtılır |
Tek bir dişi bitki dikmek isteyen biri için de en az bir erkek kivi gerekir. Komşu bahçede yakın mesafede çiçek açan bir erkek kivi varsa bu eksiği karşılayabilir, ancak buna güvenmek risklidir.
Bahçede Dikim Düzeni
Erkek bitkilerin yeri, polenin dişilere kolayca ulaşacağı şekilde planlanmalıdır. Dikim düzenini kurarken şu adımları izleyebilirsiniz:
- Yer seçimi: Güneş alan, sert rüzgârlardan korunan ve su tutmayan bir alan seçin. Kivi özellikle genç dönemde kuvvetli rüzgârdan zarar görebilir.
- Sıra aralığı: Ticari bahçelerde sıra arası genellikle 4–5 m, sıra üzeri 3–5 m civarında tutulur. Ev bahçesinde çardak boyutuna göre bitki başına birkaç metre alan bırakın.
- Erkekleri dağıtın: Her sırada belli aralıklarla, örneğin her üçüncü sıranın her üçüncü bitkisi erkek olacak şekilde yerleştirin. Böylece her dişi bitkinin yakınında bir erkek bulunur.
- Etiketleyin: Fidanlık döneminde erkek ve dişi bitkiler görünüşten ayırt edilemez. Dikerken her bitkiyi etiketleyin ve bahçe planınızı not edin.
- Dikim zamanı: Kış sonu ve erken ilkbahar en yaygın dikim dönemidir. Kıyı bölgelerinde sonbahar dikimi de yapılabilir. İç bölgelerde ise genç fidanları geç donlardan korumak gerekir.
Telleme: Kivi Neden Destek İster?
Kivi, sarılarak tırmanan güçlü bir asmadır ve tek başına dik duramaz. Meyve yükünü taşıyacak sağlam bir destek sistemi dikimden önce veya dikimle birlikte kurulmalıdır.
T-bar sistemi
Sıra boyunca dikilen direklerin üstüne T şeklinde yatay bir kol takılır ve bu kola birkaç sıra tel gerilir. Bitkinin ana gövdesi tek çubuk halinde tele kadar yükseltilir, ardından iki yana kordon dallar yatırılır. Hobi ve küçük bahçeler için en uygulanabilir sistemlerden biridir.
Pergola (çardak) sistemi
Bahçenin tamamını örten yatay bir tel ağı kurulur ve bitki bu ağın üstüne yayılır. Kurulumu daha maliyetlidir ama verimli bir taç oluşturur. Ev bahçelerinde oturma alanını gölgelemek için de sıkça kullanılır.
Hangi sistemi seçerseniz seçin, tel yüksekliği genellikle 1,8–2 m civarında tutulur. Bu yükseklik altında rahat çalışılmasını sağlar. Erkek bitkiler de aynı sisteme bağlanır. Çiçeklenmeden sonra erkek bitkilerde budama yapılabilir, çünkü bunlardan meyve beklenmez.
Sık Sorulan Sorular
Erkek ve dişi kivi fidanı nasıl ayırt edilir?
Kivi fidanları çiçek açana kadar görünüşten ayırt edilemez. Bu nedenle fidanın cinsiyeti etiketinde belirtilmiş olmalıdır. Çiçek açtıktan sonra ortada belirgin yumurtalık olan çiçekler dişi, yalnızca polen başçıkları olanlar erkektir.
Tek kivi fidanı meyve verir mi?
Tek dişi kivi genellikle meyve vermez veya çok az, küçük meyve verir. Erkek kivi ise hiçbir zaman meyve vermez. Ev bahçesinde de en az bir erkek ve bir dişi bitki birlikte dikilmelidir.
Kivi fidanı kaç yılda meyve verir?
Bakıma ve fidan yaşına bağlı olarak kivi genellikle dikimden 3–5 yıl sonra meyve vermeye başlar. Daha yaşlı fidanlarla bu süre kısalabilir. Verim, destek sistemi kurulup taç oturdukça artar.
Erkek kivi dişiden ne kadar uzakta olabilir?
Kesin bir sınır yoktur, ancak mesafe arttıkça tozlaşma zayıflar. Ev bahçesinde erkek bitkiyi dişilerden birkaç metre uzağa, aynı çardak veya tel sırasına dikmek en güvenli yoldur.
Kivi Bahçenizi Doğru Eşleştirmeyle Kurun
Verimli bir kivi bahçesinin temeli, uyumlu çiçeklenen dişi ve erkek bitkileri bir arada dikmektir. Meyve verecek bitki için 3 yaşında dişi Hayward kivi fidanı bahçelerde yaygın tercih edilen bir seçenektir. Erkek bitki seçerken türe dikkat edin. Bahçenizde baby kivi (mini kivi) dişileri varsa tozlayıcı olarak yetişkin erkek baby kivi fidanı uygundur. Hayward gibi klasik tüylü kiviler için ise aynı türden ve benzer dönemde çiçek açan bir erkek kivi gerekir. Tüm seçenekleri karşılaştırmak için kivi fidanları koleksiyonuna göz atabilirsiniz.