Baby kivi (mini kivi), üzüm tanesi büyüklüğünde, tüysüz ve ince kabuklu bir kivi türüdür. Kabuğu soyulmadan doğrudan yenebilir. Botanik adı Actinidia arguta olan bu bitki, klasik tüylü kiviye göre soğuğa daha dayanıklıdır. Bu sayede Türkiye'nin daha serin bölgelerinde de yetiştirilebilir. Aşağıda baby kivinin özelliklerini, iklim isteklerini, dikimini, saksı ve çardakta yetiştirilmesini ve hasadını adım adım anlatıyoruz.
Baby Kivi Nedir?
Baby kivi, kivi ailesinin sarılıcı asma formundaki bir üyesidir. Meyveleri genellikle 2–3 cm boyunda, yeşil veya çeşide göre kırmızımsı renktedir. Kabuk düz ve incedir, bu yüzden meyve tıpkı bir üzüm gibi bütün olarak ağza atılabilir.
Tadı klasik kiviye benzer ama çoğu zaman daha tatlı ve aromatiktir. İçi kesildiğinde tanıdık kivi görüntüsü, yani yeşil et ve küçük siyah çekirdekler görülür. Taze tüketimin yanı sıra kahvaltı tabaklarında, salatalarda ve tatlı süslemelerinde kullanılır.
Baby Kivi ile Klasik Kivi Arasındaki Farklar
| Özellik | Baby kivi (A. arguta) | Klasik kivi (A. deliciosa) |
|---|---|---|
| Meyve boyu | Üzüm tanesi kadar, yaklaşık 2–3 cm | Yumurta büyüklüğünde |
| Kabuk | Tüysüz, ince, yenebilir | Tüylü, genellikle soyulur |
| Soğuğa dayanım | Daha yüksek, kış dinlenmesinde sert soğuklara dayanabilir | Daha düşük, ılıman iklim ister |
| Hasat sonrası dayanım | Kısa, birkaç hafta | Uzun, soğuk hava deposunda aylarca |
| Kullanım | Taze atıştırmalık, süsleme | Taze tüketim, dilimleme, tatlı |
Soğuğa Dayanım ve İklim İsteği
Baby kivi, yaprak döktüğü kış dinlenme döneminde klasik kividen çok daha düşük sıcaklıklara dayanabilir. Bu özellik onu İç Anadolu, Karadeniz'in yüksek kesimleri ve Doğu Anadolu'nun ılıman vadileri gibi yerler için ilginç bir seçenek yapar.
Asıl risk kış soğuğu değil, ilkbahardaki geç donlardır. Bitki erken uyanır ve taze sürgünler ile çiçek tomurcukları geç donda kolayca zarar görür. Bu yüzden soğuk hava birikmeyen, hafif eğimli ya da bir duvarın yakınındaki korunaklı yerler tercih edilmelidir. Ege ve Akdeniz'de ise yaz sıcağında öğleden sonra hafif gölge alan bir konum bitkiyi rahatlatır.
Dikim Adımları
- Yer seçin: Günde en az 5–6 saat güneş alan, sert rüzgârdan korunan bir alan seçin.
- Toprağı hazırlayın: Baby kivi süzek, organik maddece zengin, hafif asidik ile nötr arası toprağı sever. Ağır ve su tutan toprakta kökler çürüyebilir. Gerekirse çukura yanmış kompost ekleyin.
- Çukuru açın: Kök topunun yaklaşık iki katı genişlikte bir çukur kazın. Fidanı saksıdaki derinliğinde dikin.
- Desteği kurun: Dikimden hemen sonra fidanı bir kazık, tel veya çardak direğine gevşekçe bağlayın.
- Sulayın ve malçlayın: Can suyunu bolca verin, kök çevresine 5–8 cm malç serin. Baby kivinin kökleri yüzeye yakındır ve kurumaya hassastır.
Erkek ve Dişi Bitki Gerekir mi?
Baby kivi çeşitlerinin çoğu iki evciklidir. Yani meyve için dişi bitkinin yanında bir erkek bitki bulunmalıdır. Genellikle birkaç dişiye bir erkek bitki yeterli olur. Bazı çeşitlerin kendine verimli olduğu belirtilir, ancak bu çeşitlerde bile yakında bir erkek bitki bulunması çoğu zaman verimi artırır.
Fidan alırken cinsiyetin veya kendine verimliliğin etikette yazdığından emin olun. Çiçek açana kadar erkek ve dişi bitkiyi görünüşten ayırt etmek mümkün değildir.
Saksıda mı Çardakta mı?
Saksıda yetiştirme
Baby kivi güçlü büyüyen bir asmadır ama budamayla kontrol altında tutulabilir. Balkonda veya terasta yetiştirmek için en az 40–50 litrelik, drenaj delikli bir saksı kullanın. Saksıya bir kafes veya obelisk destek yerleştirin. Saksıdaki bitki toprağa dikilene göre daha sık sulama ister ve kışın saksının donmaması için saksıyı rüzgârsız bir köşeye çekmek veya sarmak gerekebilir.
Çardak ve pergolada yetiştirme
Baby kivinin asıl potansiyeli çardakta ortaya çıkar. Bitki birkaç yıl içinde geniş bir alanı yapraklarla örtebilir. Bu sayede yazın gölgelik sağlar, sonbaharda da meyveler çardaktan sarkar. Bahçe çiti, sağlam bir tel sistemi veya ahşap pergola, baby kivi için uygun destek seçenekleridir.
Budama ve Bakım
- Kış budaması: Ana iskeleti koruyarak meyve vermiş yaşlı sürgünleri kısaltın, sık dalları seyreltin.
- Yaz budaması: Çok uzayan, sarılıp karışan sürgünlerin uçlarını alın. Böylece bitki enerjisini meyveye yönlendirir.
- Sulama: Özellikle yaz aylarında toprağı düzenli nemli tutun, ama su birikmesine izin vermeyin.
- Gübreleme: İlkbaharda kompost veya dengeli bir organik gübre yeterlidir. Aşırı azot, meyve yerine yaprak büyümesini artırır.
Hasat Zamanı
Baby kivi genellikle dikimden 3–5 yıl sonra meyve vermeye başlar. Hasat bölgeye göre değişmekle birlikte çoğunlukla Eylül sonu ile Ekim arasında yapılır. Meyveler parmakla hafifçe bastırıldığında yumuşadığında olgunlaşmıştır.
Biraz sert halde toplanan meyveler oda sıcaklığında birkaç gün içinde yumuşar. Olgun meyvelerin raf ömrü kısadır. Buzdolabında birkaç hafta saklanabilir, fazlası reçel veya dondurularak değerlendirilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Baby kivi kabuğuyla yenir mi?
Evet. Baby kivinin kabuğu tüysüz ve incedir, meyve yıkandıktan sonra bütün olarak yenebilir. Bu özellik onu atıştırmalık olarak pratik hale getirir.
Baby kivi soğuk bölgelerde yetişir mi?
Kış dinlenmesindeki soğuğa klasik kividen çok daha iyi dayanır. Asıl dikkat edilmesi gereken ilkbahardaki geç donlardır. Korunaklı bir konum seçmek bu riski azaltır.
Baby kivi saksıda meyve verir mi?
Yeterince büyük bir saksı, sağlam bir destek ve düzenli budama ile saksıda da meyve alınabilir. Ancak toprağa dikilen bitkiye göre verim genellikle daha düşük olur.
Baby kivi kaç yılda meyve verir?
Fidanın yaşına ve bakıma bağlı olarak genellikle dikimden 3–5 yıl sonra ilk meyveler görülür.
Baby Kivi Fidanı Seçimi
Kendi baby kivi çardağınızı kurmak istiyorsanız meyve verecek dişi bitki ile tozlayıcı erkek bitkiyi birlikte planlayın. Weiki baby kivi fidanı bahçe ve büyük saksı için incelenebilecek bir seçenektir. Tozlaşmayı desteklemek için yanına bir yetişkin erkek baby kivi fidanı eklemek iyi bir başlangıç olur. Klasik tüylü kivilerle karşılaştırmak isterseniz kivi fidanları koleksiyonundaki diğer çeşitlere de bakabilirsiniz. Böylece birkaç yıl içinde kendi kabuğuyla yenen kivilerinizi toplayabilirsiniz.