Fındık bahçesi kurarken tek bir çeşit dikmek yerine birkaç çeşidi karıştırmak gerekir, çünkü fındık çeşitlerinin çoğu kendine uyuşmazdır ve başka bir çeşidin çiçek tozuyla döllenir; Çakıldak, Foça, Palaz ve Giresun Yağlısı (Kara, Sarı) gibi yerli çeşitler bu karışımda birbirini tamamlar. Bu yazıda bu çeşitleri bir tablo ile karşılaştırıyor, her birinin öne çıkan özelliklerini anlatıyor ve tozlaşma için çeşit karışımını nasıl kuracağınızı açıklıyoruz.
Fındıkta tozlaşma neden önemli?
Fındık, kış ortasında ve kış sonunda çiçek açan bir bitkidir. Erkek çiçekler sarkık püsküller (kedicik), dişi çiçekler ise tomurcuk ucundan çıkan minik kırmızı tellerdir. Çiçek tozu rüzgârla taşınır.
Fındık çeşitlerinin büyük kısmı kendi çiçek tozuyla meyve bağlamaz. Ayrıca bir çeşidin erkek çiçekleri ile dişi çiçekleri her zaman aynı zamanda olgunlaşmaz. Bu nedenle bahçede, birbirinin çiçeklenme zamanına uyan ve birbirini dölleyebilen en az iki üç farklı çeşit bulunması verim için temel şarttır.
Çeşit karşılaştırma tablosu
Aşağıdaki özellikler genel eğilimlerdir; yetiştirildiği bölgeye ve bakıma göre farklılık gösterebilir.
| Çeşit | Meyve şekli | Öne çıkan özellik | Bahçedeki rolü |
|---|---|---|---|
| Giresun Yağlısı (Kara, Sarı) | Yuvarlağa yakın, orta iri | İç kalitesi ve aromasıyla bilinen, Karadeniz'in köklü çeşitleri | Ana çeşit olarak sık tercih edilir |
| Çakıldak | Yuvarlak-oval, orta | Güçlü gelişen, verimli bir yerel çeşit | Ana çeşit veya tozlayıcı |
| Foça | İri, yuvarlağa yakın | Kabuğu nispeten kalın, iri meyveli | Tozlayıcı ve karışımı zenginleştiren çeşit |
| Palaz | Basık-yuvarlak, orta-iri | Karadeniz'in doğu kesimlerinde yaygın, verimli bir çeşit | Ana çeşit veya tozlayıcı |
Giresun Yağlısı (Kara ve Sarı)
"Yağlı" adı verilen çeşitler, Giresun ve çevresinde kalite fındığın simgesi olarak görülür. Kara yağlı ve sarı yağlı olarak bilinen tipler, kabuk ve zar rengindeki farklılıklarla ayrılır. İç dolgunluğu ve aromasıyla hem kavrulmuş tüketim hem de tatlı yapımında tercih edilir.
Ev bahçesi ya da küçük bir fındıklık kuranlar için yağlı çeşitler genellikle bahçenin ana kısmını oluşturur, yanına uygun tozlayıcılar eklenir.
Çakıldak
Çakıldak, güçlü gelişen ocakları ve düzenli verimiyle bilinen yerel bir çeşittir. Karadeniz'in farklı kesimlerinde yaygındır. Yağlı çeşitlerle birlikte dikildiğinde karışımın tozlaşma dengesine katkı sağlar.
Foça
Foça, iri ve dolgun görünümlü meyveleriyle tanınır. Kabuğu diğer çeşitlere göre biraz daha kalın olabilir. Bahçede hem ürünü hem de tozlayıcı rolüyle yer alır; özellikle yağlı çeşitlerin yanında karışımı çeşitlendirmek için kullanılır.
Palaz
Palaz, özellikle Ordu ve Doğu Karadeniz'de sık görülen, basık yuvarlak meyveli ve verimli bir çeşittir. Bölge bahçelerinde hem ana çeşit hem de tozlayıcı olarak yer alır.
Tozlaşma için çeşit karışımı nasıl kurulur?
Ev bahçesi ölçeğinde karmaşık şemalara gerek yoktur. Temel prensipler şunlardır:
- En az iki, tercihen üç farklı çeşit dikin. Örneğin bir yağlı çeşit, yanına Çakıldak ve Palaz veya Foça.
- Tozlayıcıları dağıtın: Rüzgârla tozlaşma olduğu için tozlayıcı ocakları bahçenin içine yayın. Yaygın uygulama, ana çeşidin her birkaç ocağında bir farklı çeşit dikmektir.
- Hakim rüzgârı düşünün: Bölgenizde sık esen rüzgârın geldiği tarafa tozlayıcı çeşitlerden birkaç ocak koymak, çiçek tozunun bahçeye taşınmasına yardım eder.
- Komşu bahçeleri hesaba katın: Fındık yoğun bölgelerde çevredeki bahçeler de tozlaşmaya katkı sağlar. Fındığın az olduğu bölgelerde ise karışım daha da önemlidir.
Tek bir saksılı fidanda birden fazla çeşit bulunan karışık fidanlar, küçük bahçelerde bu ihtiyacı pratik bir şekilde karşılayabilir.
Ev bahçesi için örnek bir düzen
Altı ocaklık küçük bir fındıklık düşünün. Dört ocağa Giresun Yağlısı gibi ana çeşidinizi, kalan iki ocağa ise Çakıldak ve Palaz ya da Foça gibi farklı çeşitleri dikebilirsiniz. Tozlayıcı ocakları sıranın iki ucuna değil, aralara yerleştirmek çiçek tozunun daha eşit dağılmasını sağlar.
Daha da küçük bir bahçede iki ya da üç ocak yeterli olabilir; bu durumda her ocağın farklı çeşitten olması en güvenli yoldur. Böylece hangi çeşidin hangi yıl daha iyi verdiğini de kendi bahçenizde gözlemleyebilirsiniz.
Dikim ve bakım notları
- İklim: Fındık nemli, ılıman iklimleri sever. Karadeniz başta olmak üzere Marmara'da ve uygun mikroklimalarda yetişir. Çok sıcak ve kurak yazlı yerlerde düzenli sulama gerekir.
- Dikim zamanı: Açık köklü fidanlar kasım–mart arasında, saksılı fidanlar don ve aşırı sıcak dışında dikilebilir.
- Aralık: Ocak usulü yetiştiricilikte ocaklar arasında genellikle 4–5 metre mesafe bırakılır.
- Dip sürgünleri: Fındık sürekli dipten sürgün verir. Ocağın sık ve havasız hale gelmesini önlemek için her yıl fazla sürgünleri temizleyin.
- Hasat: Bölgeye göre genellikle ağustos ortası ile eylül arasında, meyveler zurufundan kolayca ayrıldığında yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Tek fındık fidanı meyve verir mi?
Çoğu çeşit kendine uyuşmaz olduğu için tek fidan genellikle çok az meyve verir. Yakında farklı bir çeşidin bulunması gerekir.
Fındık fidanı kaç yılda meyve verir?
Fidanın yaşına ve bakıma bağlı olarak genellikle dikimden 3–4 yıl sonra ilk ürün alınır; tam verime birkaç yıl içinde ulaşır.
Fındık İç Anadolu'da yetişir mi?
Sert kışlar, kurak yazlar ve kış sonu donları nedeniyle zordur. Korunaklı ve sulanabilen bahçelerde denenebilir, ancak ürün garantisi düşüktür.
Giresun yağlısı ile Palaz arasındaki fark nedir?
Yağlı çeşitler daha çok iç kalitesi ve aromasıyla, Palaz ise basık yuvarlak şekli ve verimiyle öne çıkar. İkisi bir arada dikildiğinde tozlaşmaya da katkı sağlar.
Fındık bahçenizi doğru karışımla kurun
Birden fazla çeşidi tek seferde bahçeye taşımak için Çakıldak, Foça, Palaz ve Giresun Yağlısı fındık fidanı (3 yaş, saksılı) seçeneğini inceleyebilirsiniz. Uyku döneminde dikim yapacaklar için açık köklü fındık fidanı (2 yaş) da uygun bir başlangıçtır. Ocak temizliği için budama makası bakımı kolaylaştırır.